Tập 71· Chuyện của Hine· Thứ Bảy 2/11, 2 giờ chiều · thư viện gần ga わかばだい· 24 phút

詔勅璽朕嫡嗣謁殿陵Chiếu chỉ của vua

Bài cuối Chặng 9: chữ của vua chúa trong sách sử Huế và Kyoto. 詔, 謁 có 言 (lời): lời vua ban, lời xin gặp vua. 勅 sắc lệnh, 璽 có 玉: ấn ngọc. 朕 là vua tự xưng. 嫡, 嗣 là chuyện nối ngôi. 殿 cung điện, 陵 có 阝 (gò đất): lăng mộ.

Hai giờ chiều thứ Bảy, thư viện gần ga わかばだい; trời nhiều mây, khoảng 16 độ. Hine viết phần thuyết minh về Huế cho tour "Hai cố đô", chép lại đoạn trong văn bia lăng Tự Đức.

9 chữ mới
Nhớ mặt chữ, nghĩa, Hán Việt: 詔 (chiếu, chiếu chỉ) · 勅 (sắc, sắc lệnh) · 璽 (tỷ, ấn của vua) · 朕 (trẫm, trẫm (vua tự xưng)) · 嫡 (đích, con vợ cả) · 嗣 (tự, nối dõi) · 謁 (yết, yết kiến) · 殿 (điện, cung điện, ngài) · 陵 (lăng, lăng mộ)
Đọc được: 詔 (みことのり, chiếu chỉ (của vua)) · 勅令 (ちょくれい, sắc lệnh) · 国璽 (こくじ, quốc ấn) · 朕 (ちん, trẫm (vua tự xưng)) · 嫡子 (ちゃくし, con vợ cả) · 嗣子 (しし, người nối dõi) · 謁見 (えっけん, yết kiến) · 宮殿 (きゅうでん, cung điện) · 陵 (みささぎ, lăng vua)

Gặp chữ

Xem chữ ghép từ mảnh nào, đọc cách nhớ, rồi thử một câu hỏi nhanh.

Chiếu

chiếu chỉ · chỉ cần nhận mặt

Bộ thủ

言 (ngôn, lời nói)

Cách nhớ

言 (lời) bên trái, 召 (vời, gọi tới) bên phải — lời vua vời xuống cho cả nước nghe: chiếu chỉ.

Cầu Hán Việt

"Chiếu chỉ", "chiếu thư" (詔書), "Chiếu dời đô" của Lý Thái Tổ — đúng chữ 詔.

Chi tiếtOn · Kun · số nét

On: ショウ
Kun: みことのり
Số nét: 12

Lưu ý: 詔 (みことのり) = chiếu chỉ của vua (cách đọc cổ). 詔書 (しょうしょ) = chiếu thư. Chữ "chiếu" của 照 (chiếu sáng) là chữ khác.

Câu ví dụ

Hiện phiên âm

Chạm vào chữ Hán để xem âm Hán Việt và nghĩa.

昔むかしの王おうは詔みことのりを出だして、都みやこを移うつしました。
Vua ngày xưa ban chiếu dời kinh đô.
天皇てんのうの詔書しょうしょが読よまれました。
Chiếu thư của Thiên hoàng đã được đọc lên.

Hỏi nhanh

Câu 1 / 1

Âm Hán Việt của chữ 詔 là gì?

Sắc

sắc lệnh · chỉ cần nhận mặt

Bộ thủ

力 (lực, sức)

Cách nhớ

束 (bó lại) bên trái, 力 (sức) bên phải — dùng sức bó chặt mọi người theo một lệnh: lệnh vua, sắc lệnh.

Cầu Hán Việt

"Sắc lệnh" (勅令), "sắc phong" (đình làng Việt còn giữ sắc phong của vua), "sắc chỉ" — đúng chữ 勅.

Chi tiếtOn · Kun · số nét

On: チョク
Số nét: 9

Lưu ý: 勅令 (ちょくれい) = sắc lệnh. 勅語 (ちょくご) = lời dụ của vua. Chữ "sắc" (màu sắc) là chữ 色 — khác hẳn.

Câu ví dụ

昔むかしは大切たいせつなことが勅令ちょくれいで決きめられました。
Ngày xưa, những việc quan trọng được quyết bằng sắc lệnh.
明治めいじの勅語ちょくごを歴史れきしの本ほんで読よみました。
Tôi đã đọc lời dụ thời Minh Trị trong sách lịch sử.

Hỏi nhanh

Câu 1 / 1

Chữ 勅 nghĩa là gì?

Tỷ

ấn của vua · chỉ cần nhận mặt

Bộ thủ

王 (ngọc, viên ngọc)

Cách nhớ

Phần trên là chữ "nhĩ" nhiều nét chéo như mặt con dấu khắc chữ, 玉 (ngọc) ở dưới — con dấu khắc bằng ngọc: ấn của vua.

Cầu Hán Việt

"Ngọc tỷ" (玉璽), "quốc tỷ" (国璽) — đúng chữ 璽.

Chi tiếtOn · Kun · số nét

On: ジ
Số nét: 19

Lưu ý: 国璽 (こくじ) = quốc ấn. 御璽 (ぎょじ) = ấn của Thiên hoàng. Ở Huế, bảo tàng cổ vật cung đình trưng bày ấn tỷ của triều Nguyễn.

Câu ví dụ

昔むかしの文書ぶんしょには国璽こくじが押おされています。
Văn bản ngày xưa có đóng quốc ấn.
博物館はくぶつかんで御璽ぎょじの写真しゃしんを見みました。
Ở bảo tàng, tôi đã xem ảnh ấn của Thiên hoàng.

Hỏi nhanh

Câu 1 / 1

Chữ 璽 nghĩa là gì?

Trẫm

trẫm (vua tự xưng) · chỉ cần nhận mặt

Bộ thủ

肉 (nhục, thịt)

Cách nhớ

Bên trái là 月 (vốn là hình chiếc thuyền), bên phải là hai bàn tay nâng một vật lên cao — người được mọi người nâng lên như nâng thuyền: vua tự xưng là "trẫm".

Cầu Hán Việt

"Trẫm" — vua xưng "trẫm" với bề tôi, đúng chữ 朕.

Chi tiếtOn · Kun · số nét

On: チン
Số nét: 10

Lưu ý: 朕 (ちん) = trẫm — cách vua Trung Hoa, vua Nhật xưa tự xưng; nay chỉ gặp trong văn bản cổ, sách sử.

Câu ví dụ

昔むかしの王おうは、自分じぶんのことを「朕ちん」と呼よびました。
Vua ngày xưa tự gọi mình là "trẫm".

Hỏi nhanh

Câu 1 / 1

Chữ 朕 nghĩa là gì?

Đích

con vợ cả · chỉ cần nhận mặt

Bộ thủ

女 (nữ, con gái, phụ nữ)

Cách nhớ

女 (người phụ nữ) bên trái; bên phải là phần chung với 適 (đúng chỗ) — người vợ ở đúng ngôi chính: vợ cả; con của vợ cả là con đích.

Cầu Hán Việt

"Đích tôn" (嫡孫), "con đích", "đích tử" (嫡子) — đúng chữ 嫡.

Chi tiếtOn · Kun · số nét

On: チャク
Số nét: 14

Lưu ý: 嫡子 (ちゃくし) = con trai của vợ cả, người nối dõi chính. 嫡出 (ちゃくしゅつ) = (con) sinh ra trong hôn nhân. Cùng phần phải với 摘 (bài "Bắt giữ, giam, tha"), 適.

Câu ví dụ

昔むかしは、嫡子ちゃくしが家いえを継つぎました。
Ngày xưa, con trưởng của vợ cả là người nối nghiệp nhà.
昔むかしの法律ほうりつでは、嫡出ちゃくしゅつかどうかが大切たいせつでした。
Luật ngày xưa rất coi trọng việc con có phải sinh trong hôn nhân hay không.

Hỏi nhanh

Câu 1 / 1

Chữ 嫡 nghĩa là gì?

Tự

nối dõi · chỉ cần nhận mặt

Bộ thủ

口 (khẩu, miệng)

Cách nhớ

口 (miệng) và 冊 (cuốn sổ) bên trái, 司 (người cai quản) bên phải — đọc to sổ dòng họ, gọi tên người cai quản tiếp theo: nối dõi.

Cầu Hán Việt

"Hậu tự" (後嗣, con cháu nối dõi), "vô tự" (không người nối dõi) — đúng chữ 嗣. Cẩn thận: 嗣子 đọc Hán Việt là "tự tử" nhưng nghĩa là con nối dõi — khác hẳn "tự tử" (tự giết mình) của tiếng Việt.

Chi tiếtOn · Kun · số nét

On: シ
Số nét: 13

Lưu ý: 嗣子 (しし) = người nối dõi. 後嗣 (こうし) = người kế vị. Phần phải 司 — cùng âm シ.

Câu ví dụ

その王おうには嗣子ししがいませんでした。
Vị vua đó không có người nối dõi.
後嗣こうしを決きめるのは、王おうの家いえの大切たいせつな仕事しごとでした。
Chọn người kế vị là việc hệ trọng của hoàng tộc.

Hỏi nhanh

Câu 1 / 1

Chữ 嗣 nghĩa là gì?

Yết

yết kiến · chỉ cần nhận mặt

Bộ thủ

言 (ngôn, lời nói)

Cách nhớ

言 (lời) bên trái, bên phải là phần chung với 渇 (khát) — khao khát được nói lời trước bề trên: xin gặp, yết kiến.

Cầu Hán Việt

"Yết kiến" (謁見), "bái yết" (拝謁) — đúng chữ 謁.

Chi tiếtOn · Kun · số nét

On: エツ
Số nét: 15

Lưu ý: 謁見 (えっけん) = yết kiến (vua, người rất cao quý). 拝謁 (はいえつ) = được yết kiến (khiêm nhường). Cùng phần phải với 渇 (bài "Ham muốn, hối thúc"), 掲.

Câu ví dụ

殿様とのさまに謁見えっけんしました。
Tôi đã yết kiến vị lãnh chúa.
新あたらしい大使たいしが王おうに拝謁はいえつしました。
Vị đại sứ mới đã được yết kiến nhà vua.

Hỏi nhanh

Câu 1 / 1

Chữ 謁 nghĩa là gì?

Điện

cung điện, ngài

Bộ thủ

殳 (thù, binh khí)

Cách nhớ

尸 (mái nhà lớn) che trên 共 (hai tay nâng), bên phải 殳 (tay cầm binh khí) — toà nhà lớn có lính cầm giáo canh: cung điện; người ở trong đó: ngài.

Cầu Hán Việt

"Cung điện" (宮殿), "điện hạ" (殿下), "Điện Thái Hoà" ở Đại Nội Huế — đúng chữ 殿.

Chi tiếtOn · Kun · số nét

On: デン・テン
Kun: との・どの
Số nét: 13

Lưu ý: 宮殿 (きゅうでん) = cung điện. 殿様 (とのさま) = lãnh chúa. 〜殿 (どの) = ngài… — trên giấy tờ công văn: 田中殿. 御殿 (ごてん) = dinh thự lớn.

Câu ví dụ

宮殿きゅうでんの中なかを案内あんないします。
Tôi sẽ dẫn quý khách đi xem bên trong cung điện.
殿様とのさまは毎朝まいあさ、城しろから町まちを見みていました。
Lãnh chúa sáng nào cũng nhìn xuống thị trấn từ trên thành.

Hỏi nhanh

Câu 1 / 1

Chữ 殿 nghĩa là gì?

Lăng

lăng mộ · chỉ cần nhận mặt

Bộ thủ

阝 (phụ, gò đất)

Cách nhớ

阝 (gò đất) bên trái, bên phải là người bước lên cao — gò đất nhô cao: đồi; gò đắp cao trên mộ vua: lăng.

Cầu Hán Việt

"Lăng tẩm", "lăng mộ", "Khiêm Lăng" (lăng vua Tự Đức) — đúng chữ 陵.

Chi tiếtOn · Kun · số nét

On: リョウ
Kun: みささぎ
Số nét: 11

Lưu ý: 陵 (みささぎ) = lăng vua (cách đọc cổ); trong câu thường đọc りょう: 天皇陵. 御陵 (ごりょう) = lăng vua (cách nói kính). 丘陵 (きゅうりょう) = vùng đồi thấp.

Câu ví dụ

京都きょうとには天皇てんのうの御陵ごりょうがいくつもあります。
Ở Kyoto có nhiều lăng của các Thiên hoàng.
この森もりの奥おくに、古ふるい陵みささぎがあります。
Sâu trong khu rừng này có một lăng vua cổ.

Hỏi nhanh

Câu 1 / 1

Chữ 陵 nghĩa là gì?

Nghe và nhận

Vài câu ngắn, chấm ngay khi bạn chọn.

Nghe và chọn chữ đúng.

Câu 1 / 5

Từ đầu tiên

Ghép chữ vừa học thành từ đầu tiên.

詔みことのりmikotonoriHán Việt Chiếuchiếu chỉ (của vua)

Ví dụ

Vua ngày xưa ban chiếu dời kinh đô.

詔書しょうしょshoushoHán Việt Chiếu Thưchiếu thư

Ví dụ

Chiếu thư của Thiên hoàng đã được đọc lên.

勅令ちょくれいchokureiHán Việt Sắc Lệnhsắc lệnh

Ví dụ

Ngày xưa, những việc quan trọng được quyết bằng sắc lệnh.

勅語ちょくごchokugoHán Việt Sắc Ngữchiếu ngữ

Ví dụ

Tôi đã đọc lời dụ thời Minh Trị trong sách lịch sử.

国璽こくじkokujiHán Việt Quốc Tỷquốc ấn

Ví dụ

Văn bản ngày xưa có đóng quốc ấn.

御璽ぎょじgyojiHán Việt Ngự Tỷấn của Thiên hoàng

Ví dụ

Ở bảo tàng, tôi đã xem ảnh ấn của Thiên hoàng.

朕ちんchinHán Việt Trẫmtrẫm (vua tự xưng)

Ví dụ

Vua ngày xưa tự gọi mình là "trẫm".

嫡子ちゃくしchakushiHán Việt Đích Tửcon vợ cả

Ví dụ

Ngày xưa, con trưởng của vợ cả là người nối nghiệp nhà.

嫡出ちゃくしゅつchakushutsuHán Việt Đích Xuấtsinh ra trong hôn nhân

Ví dụ

Luật ngày xưa rất coi trọng việc con có phải sinh trong hôn nhân hay không.

嗣子ししshishiHán Việt Tự Tửngười nối dõi

Ví dụ

Vị vua đó không có người nối dõi.

後嗣こうしkoushiHán Việt Hậu Tựngười kế vị

Ví dụ

Chọn người kế vị là việc hệ trọng của hoàng tộc.

謁見えっけんekkenHán Việt Yết Kiếnyết kiến

Ví dụ

Tôi đã yết kiến vị lãnh chúa.

拝謁はいえつhaietsuHán Việt Bái Yếtyết kiến (người rất cao quý)

Ví dụ

Vị đại sứ mới đã được yết kiến nhà vua.

宮殿きゅうでんkyuudenHán Việt Cung Điệncung điện

Ví dụ

Tôi sẽ dẫn quý khách đi xem bên trong cung điện.

殿様とのさまtonosamaHán Việt Điện Dạnglãnh chúa

Ví dụ

Tôi đã yết kiến vị lãnh chúa.

陵みささぎmisasagiHán Việt Lănglăng vua

Ví dụ

Sâu trong khu rừng này có một lăng vua cổ.

御陵ごりょうgoryouHán Việt Ngự Lănglăng (vua)

Ví dụ

Ở Kyoto có nhiều lăng của các Thiên hoàng.

Từ mới trong bài1 từ

Có chữ bạn chưa học, nhưng đáng biết sớm. Trong câu, các từ này có gạch chân chấm — chạm vào để xem nghĩa.

継ぎつぎ
nối nghiệp, kế thừa (chữ 継 chưa học ở khoá này; câu ví dụ của 嫡 trong bản soạn dùng)

Nhắc lạiChữ 拝 trong 拝謁Dạy chính ở: Kanji N2 bài 41

拝 (bái, lạy) đã học ở Kanji N2: 拝見はいけんする (xin được xem). 拝謁 (はいえつ) = được yết kiến.

Nhắc lạiChữ 様 trong 殿様Dạy chính ở: Kanji N3 bài 40

様 (dạng, ngài) đã học ở Kanji N3: お客様きゃくさま (quý khách). 殿様 (とのさま) = lãnh chúa.

Nhắc lạiChữ 御 trong 御陵Dạy chính ở: Kanji N3 bài 48

御 (ngự) đã học ở Kanji N3: 御所ごしょ (hoàng cung xưa ở Kyoto). 御陵 (ごりょう) = lăng vua.

Nhắc lạiChữ 令, 宮 của khoá nàyDạy chính ở: Kanji N1 bài 17 · Kanji N1 bài 8

令 (lệnh) học ở bài "Khái niệm 1 · gốc, đáy, hệ": 命令めいれい (mệnh lệnh) — 勅令 (ちょくれい) = sắc lệnh. 宮 (cung) học ở bài "Vua, thành quách, lịch sử": 王宮おうきゅう (hoàng cung) — 宮殿 (きゅうでん) = cung điện.

Đọc ngoài đời

biển ga tàu:御陵
biển chỉ đường ở Kyoto, Nara: lăng vua
nhãn, thẻ ghi chữ:田中太郎殿
dòng tên người nhận trên giấy công văn: gửi ông Tanaka Taro

王の墓は陵と呼ばれます

Chuyện của Hine

Đọc từng câu, bấm để xem nghĩa. Chạm chữ Hán để xem âm Hán Việt.

Tập 71Chuyện của Hine

Tấm bia vua tự viết

Hiện phiên âm

土曜日どようびの午後ごご、ヒネさんは図書館としょかんでフエの説明せつめいを書かいていました。

トゥドゥック帝ていの陵りょうには、王おうが自分じぶんで書かいた長ながい文ぶんが、大おおきな石いしに刻きざまれています。

王おうはその中なかで自分じぶんを「朕ちん」と呼よんで、自分じぶんの失敗しっぱいを書かきました。

「王おうが自分じぶんの失敗しっぱいを書かくなんて、めずらしいな。」

トゥドゥック帝ていには子こどもがいませんでした。次つぎの王おうは養子ようしで、嫡子ちゃくしでも、ふつうの意味いみの嗣子ししでもありませんでした。

「嫡子ちゃくし、嗣子しし……。王おうの家いえの言葉ことばは、漢字かんじが難むずかしい。」

グエン朝ちょうの本ほんには、「詔書しょうしょ」「勅令ちょくれい」「国璽こくじ」「陵りょう」という言葉ことばが続つづけて出でてきました。

「王おうの墓はかは陵りょうと呼よばれます。……これ、説明せつめいの最初さいしょに使つかおう。」

ヒネさんは、お客様きゃくさまにする質問しつもんも考かんがえました。「どうして王おうは、生いきているうちに陵りょうを作つくったのでしょう。」「フエの宮殿きゅうでんと京都きょうとの御所ごしょは、どこが違ちがうでしょう。」

「月曜日げつようびの朝あさ、木村きむらさんに聞きいてみよう。林課長はやしかちょうには、短みじかくまとめてから見みせよう。」

Bạn hiểu truyện chưa?

Câu 1 / 2

Trong bài văn khắc ở lăng, vua Tự Đức tự xưng là gì?

Câu 2 / 2

Hine định làm gì vào sáng thứ Hai?

Viết

Tô theo nét mờ dần, rồi tự viết vào ô trống.

Tô màu theo mảnh

詔

勅

璽

朕

嫡

嗣

謁

殿

陵

Kiểm tra

Câu hỏi trộn dạng. Đạt để bài được đánh dấu đã học.

Ghép chữ với nghĩa.

Câu 1 / 8

Giờ bạn đọc được

王おうの墓はかは陵りょうと呼よばれます。

Mộ của vua được gọi là "lăng".

Hoàn thành bài này để nhận con dấu đỏ.

Tập sau韻詠謡唄譜琴弦鼓吟Thơ ca, âm nhạc — 韻詠謡唄譜琴弦鼓吟mở Chặng 10: chữ về văn hoá, học thuật, nghệ thuật.

歴史れきしはくり返かえす

Lịch sử lặp lại.

Câu nói quen thuộc (ngạn ngữ, gốc từ sử gia Hy Lạp xưa) — viết đủ 歴史は繰り返す (chữ 繰 học ở bài sau, viết kana).

Thử đọc một tấm biển thật

biển ga tàu:御陵

biển chỉ đường ở Kyoto, Nara: lăng vua